Khu di tích lịch sử Nặm Lìn – nơi nhóm lên đốm lửa đầu tiên của cách mạng Cao Bằng
Có những di tích nổi tiếng nhờ quy mô, lại có những di tích đáng đến vì một khoảnh khắc. Nặm Lìn thuộc loại thứ hai. Không có đền đài nguy nga, chỉ có một khe suối nhỏ, một máng nước cổ và bức phù điêu đá giữa núi rừng. Vậy mà chính ở nơi khuất nẻo này, gần một thế kỷ trước, ba con người đã làm một việc thay đổi cả lịch sử Cao Bằng.
Nặm Lìn ở đâu?
Di tích nằm ở khe suối Nặm Lìn, xóm Hào Lịch, xã Hoàng Tung, huyện Hòa An (theo địa giới cũ). Sau đợt sắp xếp hành chính năm 2025, nơi đây thuộc Tổ dân phố Hào Lịch, phường Thục Phán. Khi tra bản đồ, bạn nên tìm theo cả tên cũ lẫn tên mới.
Hoàng Tung cũng là vùng đất có Đền Vua Lê và di tích thành Na Lữ, nên bạn có thể ghép các điểm này trong cùng một buổi khám phá ven thành phố Cao Bằng.
Cái tên nói lên cảnh sắc
Trong tiếng Tày, “nặm” là nước, “lìn” là máng dẫn nước. Cái tên mộc mạc ấy vẫn khớp với cảnh hôm nay. Giữa khung cảnh thiên nhiên còn nguyên sơ, vẫn còn một máng nước cổ, chỉ cách bức phù điêu ghi dòng chữ “Nặm Lìn – nơi thành lập Chi bộ Đảng Cộng sản đầu tiên của tỉnh Cao Bằng (1/4/1930)” chừng 5 mét.
Đứng cạnh dòng nước nhỏ ấy, bạn dễ hình dung vì sao những người cộng sản đầu tiên chọn nơi này. Khe suối kín đáo, xa đường lớn, rất hợp cho một cuộc gặp phải giữ bí mật tuyệt đối.
Chuyện về ngày 1/4/1930
Muốn hiểu Nặm Lìn, phải lùi về đầu năm 1930. Khi đó Đảng Cộng sản Việt Nam vừa ra đời, và Chi bộ Hải ngoại Long Châu (Trung Quốc) cử đồng chí Hoàng Văn Nọn về Cao Bằng chuẩn bị điều kiện để thành lập Chi bộ Đảng đầu tiên.
Người đứng sau sự chuẩn bị ấy là đồng chí Hoàng Đình Giong, người con của Cao Bằng. Tháng 12/1929, ông được kết nạp vào Đông Dương Cộng sản Đảng và được bầu làm Bí thư Chi bộ hải ngoại ở Long Châu. Ông là người chỉ đạo thành lập Chi bộ Đảng đầu tiên của tỉnh tại Nặm Lìn.
Ngày 1/4/1930, bên khe suối Nặm Lìn, đồng chí Hoàng Văn Nọn thay mặt Chi bộ Long Châu kết nạp hai đồng chí Lê Đoàn Chu và Nông Văn Đô vào Đảng. Ông tuyên bố thành lập Chi bộ Đảng Cộng sản đầu tiên của tỉnh Cao Bằng và làm Bí thư Chi bộ.
Chỉ hai tháng sau ngày thành lập Đảng, Cao Bằng đã có tổ chức Đảng của riêng mình. Đây là chi bộ cộng sản đầu tiên ở Cao Bằng và cũng là chi bộ đầu tiên ở vùng Việt Bắc.
Ba con người, ba cuộc đời
Ba đảng viên đầu tiên là Hoàng Văn Nọn (1907–1968), Lê Đoàn Chu (1901–1979) và Nông Văn Đô (1905–1962). Lúc ấy họ đều còn rất trẻ, phần lớn ở độ tuổi hai mươi.
Cuộc đời đồng chí Hoàng Văn Nọn đặc biệt đáng nhắc đến. Năm 1928, ông sang Long Châu theo lời mời của Hoàng Đình Giong. Cuối năm 1929, ông cùng Hoàng Đình Giong và Hoàng Văn Thụ được kết nạp vào Đông Dương Cộng sản Đảng. Về sau, ông được cử làm đại biểu chính thức dự Đại hội lần thứ VII Quốc tế Cộng sản tại Mátxcơva năm 1935. Từ một khe suối nhỏ ở Hòa An, con đường của ông đã đi xa tới vậy.
Khi đến di tích, bạn hãy dừng lại trước bức phù điêu đá khắc hình ba đảng viên đầu tiên. Nhìn gương mặt họ và nghĩ tới tuổi tác của họ lúc ấy, bạn sẽ cảm nhận rõ hơn sự dũng cảm của lựa chọn đó.
Từ một đốm lửa thành ngọn đuốc
Ý nghĩa lớn nhất của Nặm Lìn nằm ở những gì diễn ra sau đó. Ngay từ khi mới thành lập, chi bộ Nặm Lìn đã làm nhiệm vụ của Tỉnh ủy lâm thời, lãnh đạo phong trào cách mạng trong toàn tỉnh.
Từ ba đảng viên ban đầu, đến năm 1935 tổ chức Đảng ở Cao Bằng đã có 10 chi bộ, hoạt động ở năm huyện Hòa An, Hà Quảng, Quảng Uyên, Thạch An và Nguyên Bình. Chi bộ Nặm Lìn cũng gắn với sự ra đời của báo chí cách mạng tỉnh nhà: tờ Cờ Đỏ do đồng chí Hoàng Đình Giong sáng lập và chỉ đạo ra số đầu tiên ngày 1/4/1932, đúng hai năm sau ngày thành lập chi bộ.
Đến nay, từ chi bộ ba người ấy, Đảng bộ tỉnh đã có trên 63.600 đảng viên với 539 tổ chức cơ sở đảng. Vì vậy, người Cao Bằng ví Nặm Lìn là nơi thắp lên đốm lửa nhỏ để rồi bùng lên thành ngọn đuốc.
Tham quan di tích hôm nay
Di tích lịch sử Nặm Lìn được Bộ Văn hóa – Thông tin công nhận là Di tích lịch sử cấp Quốc gia ngày 13/2/1995.
Khi đến đây, bạn nên dành thời gian cho ba điểm:
- Bức phù điêu đá khắc hình ba đảng viên đầu tiên, nơi các đoàn thường dâng hoa, dâng hương.
- Máng nước cổ và khe suối gần bức phù điêu, chứng nhân thầm lặng của buổi lễ kết nạp năm xưa.
- Nhà lưu niệm, nơi lưu giữ các tư liệu về sự kiện thành lập Chi bộ Đảng Cộng sản đầu tiên của tỉnh.
Người dân Hào Lịch rất tự hào về mảnh đất của mình. Những câu chuyện về chi bộ đầu tiên được người dân địa phương gìn giữ và kể lại qua nhiều thế hệ. Nếu có dịp, bạn hãy trò chuyện với các cụ trong xóm, những câu chuyện ấy sẽ làm chuyến đi thêm sống động.
Thời điểm nên đến
Ngày 1/4 hằng năm, cán bộ, đảng viên và nhân dân cả tỉnh hướng về Nặm Lìn để tưởng nhớ nơi thành lập Chi bộ Đảng đầu tiên. Nếu đến vào dịp này, bạn sẽ được chứng kiến không khí trang trọng của lễ dâng hoa và các buổi sinh hoạt chuyên đề.
Ngày thường, di tích yên tĩnh, rất hợp với những ai muốn chậm rãi tìm hiểu. Mùa khô từ khoảng tháng 10 đến tháng 4 năm sau là lúc đường đi thuận tiện và khe suối trong trẻo hơn.
Vài lưu ý nhỏ
- Ăn mặc lịch sự, giữ không gian trang nghiêm, vì đây là nơi tưởng niệm.
- Mang giày dễ đi nếu muốn dạo quanh khe suối.
- Giữ gìn cảnh quan, không xả rác, không leo trèo lên phù điêu.
- Kết hợp tham quan Khu lưu niệm đồng chí Hoàng Đình Giong ở Nà Toàn và Đền Vua Lê ở Hoàng Tung để có cái nhìn trọn vẹn hơn về vùng đất này.
Nặm Lìn không cần quy mô để chứng minh giá trị. Một khe suối, một máng nước và ba con người là đủ để kể một câu chuyện lớn: từ những điều nhỏ bé nhất, nếu đủ niềm tin, có thể mở ra cả một chặng đường lịch sử. Đến Cao Bằng, nếu muốn hiểu ngọn lửa cách mạng của mảnh đất này bắt đầu từ đâu, hãy dành một buổi về với khe suối Nặm Lìn.
