Chùa Vân An – ngôi chùa cổ bên dòng sông Gâm, nơi thờ công chúa nhà Lê
Bảo Lạc là vùng đất xa xôi ở miền Tây Cao Bằng, nơi dòng sông Gâm uốn lượn giữa núi rừng. Dưới chân núi Vân Trung, bên bờ sông, có một ngôi chùa cổ với hai tòa nhà cao lớn, mái ngói rêu phong, trên nóc là đôi rồng chầu ngọc. Đó là chùa Vân An, ngôi chùa đặc biệt vừa thờ Phật, vừa thờ Ngọc Hoàng và một nàng công chúa thời Lê. Đến đây, bạn sẽ thấy một nét giao thoa tín ngưỡng hiếm gặp giữa miền biên viễn.
Chùa ở đâu?
Chùa Vân An nằm dưới chân núi Vân Trung, xóm Nà Chùa, thị trấn Bảo Lạc cũ. Một số tài liệu cũ ghi chùa thuộc làng Chùa, xã Hồng Trị. Từ tháng 7/2025, thị trấn Bảo Lạc, xã Bảo Toàn và xã Hồng Trị được sáp nhập thành xã Bảo Lạc mới.
Ảnh đại diện Chùa Vân An tại Xã Bảo Lạc
Cổng chùa mở ra phía bờ sông Gâm. Trước cửa ra vào có dòng chữ Hán “Vân An Tự”. Núi phía sau, sông phía trước, ngôi chùa có thế đất đẹp, hài hòa với cảnh núi sông Bảo Lạc.
Ngôi chùa có từ thời Lê
Chùa Vân An được xây dựng từ thời nhà Lê và mang kiến trúc “tiền thánh, hậu Phật”: phía trước thờ thánh, phía sau thờ Phật. Năm 2006, chùa được xếp hạng Di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh.
Kiến trúc cổ kính, chạm trổ công phu
Chùa gồm hai tòa nhà to cao và đẹp. Công trình được xây dựng khá kiên cố, mái lợp ngói máng, trên nóc có đôi rồng chầu ngọc. Các vì kèo, quá giang, thượng lương trên mái đều chạm trổ hoa văn công phu, hài hòa với khung cảnh thiên nhiên.
Lời khuyên của biên tập viên: khi vào chùa, hãy ngẩng lên nhìn hệ thống vì kèo. Những đường chạm trổ trên gỗ là phần đẹp nhất, nhưng nhiều người thường bỏ qua.
Tòa thứ nhất: thờ công chúa Vân An và Ngọc Hoàng
Đây là điểm làm nên nét riêng của chùa. Trong tòa nhà thứ nhất, chính giữa là bàn thờ công chúa Vân An thời nhà Lê. Trước bàn thờ trang trí ô, lọng, rèm bằng vải, hai bên có đôi thiên nga bằng sứ, cạnh đó là chiếc kiệu dát vàng.
Phía sau bàn thờ công chúa là bàn thờ Ngọc Hoàng. Tượng Ngọc Hoàng ngồi, tay cầm thanh kiếm, hai bên là tượng Nam Tào và Bắc Đẩu. Bên trái bàn thờ công chúa còn một bàn thờ với nhiều tượng xếp thành nhiều hàng.
Câu chuyện về công chúa Vân An và lý do bà được thờ ở vùng biên viễn Bảo Lạc hiện chưa được ghi chép rõ. Nếu có dịp, bạn hãy hỏi các cụ cao tuổi trong vùng. Những câu chuyện truyền miệng có thể sẽ cho bạn lời giải thú vị.
Tòa thứ hai: không gian thờ Phật bằng gỗ nghiến
Tòa nhà thứ hai được làm kiên cố, toàn bộ cấu trúc bằng gỗ nghiến, một loại gỗ quý, rất bền của vùng núi phía Bắc. Trên bệ thờ cao và dài đặt tượng Phật Bà Quan Âm. Bên cạnh là nhiều tượng đồng như tượng Vương Mẫu, Như Lai và các tượng Phật tọa trên tòa sen.
Đi từ tòa thứ nhất sang tòa thứ hai, bạn sẽ thấy rõ sự giao thoa giữa tín ngưỡng dân gian, Đạo giáo và Phật giáo trong cùng một ngôi chùa.
Lễ dâng hương mùng 9 tháng Giêng
Hằng năm, vào ngày mùng 9 tháng Giêng âm lịch, người dân Bảo Lạc tổ chức lễ dâng hương chùa Vân An, cầu mưa thuận gió hòa, cây cối tươi tốt, mùa màng bội thu. Phần dâng hương gồm các sản vật địa phương để cúng tế, mong trời đất và thần linh phù hộ cho nhân dân khỏe mạnh, cuộc sống ấm no.
Cùng thời gian này, Bảo Lạc còn tổ chức lễ rước kiệu miếu Quan Đế và lễ hội xuân xã Đình Phùng. Nếu đến Bảo Lạc đầu xuân, bạn có thể dự liền một chuỗi lễ hội đặc sắc.
Kết hợp khám phá quanh Bảo Lạc
- Rừng trúc Lũng Pán (xã Huy Giáp): con đường trúc xanh vút trên rẻo cao, rất hợp để ghép trong hành trình miền Tây Cao Bằng.
- Đèo Khau Cốc Chà: con đèo 14 tầng nổi tiếng của vùng Bảo Lạc.
- Dạo bên sông Gâm: buổi chiều, ngồi bên bờ sông ngắm nắng tắt trên núi là trải nghiệm nhẹ nhàng mà đáng nhớ.
Lưu ý khi viếng chùa
- Ăn mặc lịch sự, kín đáo, giữ không gian trang nghiêm.
- Hỏi ý người trông chùa trước khi chụp ảnh các ban thờ.
- Không chạm vào tượng, kiệu và các đồ thờ cổ.
- Đường lên Bảo Lạc nhiều đèo dốc. Kiểm tra xe kỹ và tránh đi khi trời mưa lớn.
Lời kết
Chùa Vân An không nổi tiếng như những ngôi chùa lớn, nhưng chứa đựng nét đẹp riêng của vùng biên viễn: một ngôi chùa cổ thời Lê, vừa thờ Phật, vừa thờ Ngọc Hoàng và một nàng công chúa, lặng lẽ nhìn ra dòng sông Gâm qua bao thế kỷ. Đến Bảo Lạc, hãy dành một buổi sáng cho Vân An Tự. Bạn sẽ thấy lòng mình bình an như chính tên ngôi chùa.
