Người con của Bản Ngần
Ông Đoàn Hồng Kỳ, tên thật là Đoàn Nguyên Nhật, sinh ngày 13/1/1913 tại xã Vĩnh Quang, huyện Hòa An, tỉnh Cao Bằng. Ông từ trần ngày 9/10/1990, hưởng thọ 78 tuổi.
Ảnh đại diện Nhà Lưu niệm ông Đoàn Hồng Kỳ tại Phường Nùng Trí Cao
Để hiểu một đời người như ông, cần nhìn vào thời đại ông lớn lên. Khi ông vừa tròn 17 tuổi, ngày 1/4/1930, Chi bộ Đảng Cộng sản đầu tiên của tỉnh được thành lập tại Nặm Lìn, xã Hoàng Tung, cách quê ông không xa. Phong trào lan rộng rất nhanh. Từ một chi bộ ba đảng viên, đến năm 1935 Cao Bằng đã có 10 chi bộ hoạt động ở năm huyện, trong đó có Hòa An.
Lớp thanh niên Hòa An sinh ra trong những năm 1910 lớn lên giữa cao trào ấy. Nhiều người đã rời làng đi theo cách mạng, làm liên lạc, nuôi giấu cán bộ, rồi bước vào hai cuộc kháng chiến. Ông Đoàn Hồng Kỳ thuộc thế hệ đó. Theo lời gia đình, ông đã cống hiến cả cuộc đời cho quê hương cách mạng Cao Bằng và cho đất nước.
Cuộc đời ông trải gần trọn thế kỷ XX của Cao Bằng: những năm hoạt động bí mật, ngày giải phóng, hai cuộc kháng chiến, rồi thời kỳ đất nước đổi mới.
Ngôi nhà giữ lại một đời người
Nhà lưu niệm được khởi công ngày 1/5/2021 tại quê hương ông. Công trình do chính gia đình ông xây dựng, với mong muốn lưu lại những hình ảnh và câu chuyện đẹp về ông tại nơi ông sinh ra và cống hiến cả cuộc đời.
Ngày khánh thành được chọn là 13/1, đúng ngày sinh của ông. Đó là cách gia đình nói rằng ngôi nhà không chỉ để tưởng nhớ, mà còn để ông “trở về” quê hương vào đúng ngày mình đến với cuộc đời.
Bên trong nhà lưu niệm là không gian trưng bày những dấu ấn trong suốt quá trình hoạt động cách mạng của ông. Đây không phải bảo tàng lớn với hàng trăm hiện vật, mà là một không gian gia đình ấm cúng. Mỗi tấm ảnh, mỗi kỷ vật đều được con cháu trân trọng gìn giữ.
Giá trị của ngôi nhà nằm chính ở sự giản dị ấy. Ở Cao Bằng, lịch sử không chỉ được kể trong các khu di tích lớn, mà còn được giữ trong những ngôi nhà nhỏ ở làng, nơi con cháu tự tay dựng lại câu chuyện của ông bà mình. Đến đây, bạn sẽ thấy lịch sử cách mạng của một vùng đất được ghép lại từ những cuộc đời rất cụ thể như thế.
Ghé thăm thế nào
Nhà lưu niệm nằm ở xóm Bản Ngần, nay thuộc phường Nùng Trí Cao, gần trung tâm thành phố Cao Bằng. Đây là công trình của gia đình, nên bạn nên liên hệ trước khi đến, ăn mặc lịch sự và hỏi ý trước khi chụp ảnh bên trong.
Bạn nên kết hợp viếng Đền Kỳ Sầm ngay trong xóm. Đền nằm trên một quả đồi thấp sát chân núi Khau Sầm, là ngôi đền thờ Nùng Trí Cao lớn nhất tỉnh và được công nhận Di tích lịch sử văn hóa cấp Quốc gia từ năm 1993. Một buổi ở Bản Ngần sẽ đưa bạn qua cả nghìn năm lịch sử: từ vị thủ lĩnh Tày thế kỷ XI đến một người con của làng trong thế kỷ XX.
Nếu còn thời gian, bạn có thể ghé thêm Khu di tích lịch sử Nặm Lìn, nơi ra đời chi bộ Đảng đầu tiên của tỉnh, để hiểu rõ hơn phong trào mà thế hệ của ông đã đi theo.
Không phải nhân vật lịch sử nào cũng có tên trong sách giáo khoa. Nhưng ở Cao Bằng, nhiều làng nhỏ vẫn lặng lẽ giữ ký ức về những người con đã góp phần làm nên lịch sử quê hương. Nhà lưu niệm ông Đoàn Hồng Kỳ dưới chân núi Khau Sầm là một nơi như thế.
