Khu di tích Chiến thắng Đông Khê – nơi mở màn Chiến dịch Biên giới 1950
Trên Quốc lộ 4A từ Cao Bằng đi Lạng Sơn, giữa thị trấn nhỏ Đông Khê, có một quả đồi với những lô cốt, tháp canh và hàng rào dây thép gai được phục dựng. Hơn 70 năm trước, nơi đây diễn ra trận đánh mở màn cho Chiến dịch Biên giới 1950, trận đánh làm nên tên tuổi của anh hùng La Văn Cầu. Đến Đông Khê là bước vào một trang sử hào hùng của Cao Bằng.
Khu di tích ở đâu?
Khu di tích nằm trên Quốc lộ 4A, tại Đông Khê (huyện Thạch An cũ), cách trung tâm Cao Bằng khoảng 40–45km.
Đây là một phần của Di tích quốc gia đặc biệt Địa điểm Chiến thắng Biên giới năm 1950, gồm 19 điểm di tích chia thành 4 cụm. Hai cụm tiêu biểu nhất là Cụm di tích cứ điểm Đông Khê và Cụm di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh với chiến thắng Biên giới năm 1950. Ngày 25/12/2017, Thủ tướng Chính phủ xếp hạng di tích này là Di tích quốc gia đặc biệt.
54 giờ làm nên lịch sử
Tháng 6/1950, Chủ tịch Hồ Chí Minh và Thường vụ Trung ương Đảng quyết định mở Chiến dịch Biên giới, chọn Cao Bằng làm chiến trường chính. Ban đầu, ta định đánh pháo đài thị xã Cao Bằng. Sau khi khảo sát tình hình địch, Đảng ủy Mặt trận chuyển hướng sang đánh cứ điểm Đông Khê.
Trận đánh diễn ra từ ngày 16 đến 18/9/1950. Sau 54 giờ chiến đấu, quân ta tiêu diệt hoàn toàn cứ điểm Đông Khê, với nhiều tấm gương dũng cảm như La Văn Cầu, Trần Cừ, Lý Viết Mưu.
Ý nghĩa của trận đánh rất lớn. Đây là thắng lợi mở màn cho Chiến dịch Biên giới, trận đánh công kiên đầu tiên giành thắng lợi và là trận đánh vận động mang cấp chiến dịch đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam. Chiến thắng Đông Khê tiếp nối truyền thống “đánh thắng trận đầu” và mở ra phương thức tác chiến mới, hiệu quả “đánh điểm, diệt viện”.
Câu chuyện anh hùng La Văn Cầu
Nhắc đến Đông Khê là nhắc đến La Văn Cầu. Trong trận đánh này, cánh tay phải của ông vĩnh viễn nằm lại chiến trường. Suốt đời binh nghiệp, ông tham gia 2 chiến dịch lớn với 25 trận đánh, nhưng trận đánh đồn Đông Khê là trận ông nhớ nhất.
Khi đứng giữa những lô cốt được phục dựng, bạn sẽ dễ hình dung hơn sự gan dạ của những người lính năm ấy.
Tham quan cứ điểm Đông Khê
Đồn Đông Khê do người Pháp xây dựng đầu những năm 1940, trên một quả đồi rộng hơn 40.000m². Để tái hiện trận đánh, nhiều hạng mục đã được phục dựng: nhà trưng bày Chiến thắng Đông Khê, lô cốt tháp canh, lô cốt số 1, lô cốt số 2, nhà trại lính, hệ thống hầm ngầm và hàng rào dây thép gai.
Gợi ý: hãy bắt đầu ở nhà trưng bày để nắm diễn biến trận đánh, rồi mới đi quanh các lô cốt và hầm ngầm. Câu chuyện sẽ “sống” hơn nhiều khi bạn đứng đúng nơi nó đã xảy ra.
Núi Báo Đông – nơi Bác Hồ quan sát trận đánh
Điểm đến không thể bỏ qua là núi Báo Đông ở xóm Bản Pò, xã Đức Long cũ. Theo yêu cầu của Bác, rạng sáng 16/9/1950, Bộ chỉ huy chiến dịch đưa Người lên đài quan sát trên đỉnh núi. Từ đây, nhìn về hướng Tây, dưới là vực sâu, xa xa là đồn Đông Khê, nơi trận đánh mở màn diễn ra.
Ngày nay, khu vực Nà Lạn có Nhà tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh và cụm tượng đài Bác Hồ quan sát trận đánh Đông Khê trên núi Báo Đông. Đường lên đỉnh núi có khoảng 845 bậc đá. Leo lên đến nơi, đứng cạnh tượng Bác nhìn về Đông Khê, bạn sẽ thấy đúng khung cảnh Người đã nhìn hơn 70 năm trước.
Thời điểm nên đến
Ngày 16–18/9 hằng năm là dịp kỷ niệm Chiến thắng Đông Khê, không khí tri ân rất trang trọng. Mùa khô (tháng 10 – tháng 4) thuận lợi để leo núi Báo Đông.
Lưu ý khi tham quan
- Giữ không gian trang nghiêm, ăn mặc lịch sự, nhất là ở nhà tưởng niệm và tượng đài Bác.
- Mang giày thể thao và nước uống nếu leo 845 bậc lên núi Báo Đông.
- Không leo trèo lên lô cốt hay hàng rào thép gai phục dựng.
- Kết hợp tham quan trên đường đi Lạng Sơn hoặc trên đường về thành phố Cao Bằng.
Đông Khê hôm nay là một thị trấn yên bình. Nhưng những lô cốt, đường hào và tượng Bác trên núi Báo Đông vẫn lặng lẽ kể lại 54 giờ lịch sử, khi những người lính trẻ làm nên trận thắng mở màn cho cả một chiến dịch. Dừng chân ở Đông Khê là để nhớ rằng nền hòa bình hôm nay đã được đánh đổi bằng máu và sự hy sinh của bao thế hệ
