Đền Mẫu Ngọc Thanh: chốn linh thiêng giữa lòng phố núi Cao Bằng
Giữa khu phố yên bình của phường Tân Giang có một ngôi đền nhỏ, mái cong rêu phong. Nơi đây gắn với một truyền thuyết từ thời nhà Mạc và là điểm tựa tâm linh của người dân địa phương. Đó là Đền Mẫu Ngọc Thanh, thường được gọi ngắn là Đền Ngọc Thanh.
Truyền thuyết và lịch sử
Theo lời kể dân gian, đền được dựng từ thời nhà Mạc đóng đô ở Cao Bình (tên cũ của Cao Bằng) để thờ người con gái thứ ba của vua Mạc Kính Vũ. Sau khi mất Thăng Long vào cuối thế kỷ XVI, nhà Mạc lên vùng biên viễn Cao Bằng và duy trì vương triều ở đây thêm gần một thế kỷ. Ngôi đền vì thế là một dấu tích hiếm hoi còn nhắc đến thời kỳ này.
Qua nhiều biến động lịch sử, ngôi đền cổ không còn. Nhân dân địa phương đã cùng góp tiền và công sức để trùng tu, tôn tạo đền vào năm 1993 và năm 2005. Ngày 17/12/2004, UBND tỉnh ra quyết định giao khu đất của đền, rộng 1.008 m², cho UBND phường Tân Giang quản lý và sử dụng. Phường cũng đã lập Ban Quản lý đền, có quy chế và kế hoạch hoạt động hằng năm.
Kiến trúc và không gian thờ tự
Đền có mặt bằng hình chữ “Đinh”, chia thành hai phần là tiền đường và hậu cung. Bên phải đền là Lầu Cô, bên trái là Lầu Cậu và Hộ pháp, bên cạnh còn có một gian thờ Phật. Trên cuốn thư phía ngoài có bốn chữ Hán “Ngọc Thanh linh sơ”, nghĩa là Ngọc Thanh linh thiêng.
Các ban thờ được bố trí như sau:
- Tiền đường: bên phải thờ Mẫu Cao Tiên (Chúa Sơn Trang), bên trái thờ Đức Thánh Trần, chính giữa là ban Công đồng thờ Ngũ vị Tôn ông.
- Hậu cung: thờ Tam tòa Thánh Mẫu gồm Mẫu Thượng Thiên, Mẫu Thượng Ngàn và Mẫu Thoải, theo tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ, Tứ phủ của người Việt.
- Gian thờ Phật: có ba lớp bệ thờ. Lớp trên cùng là bộ tượng Tam Thế. Lớp giữa có tượng A Di Đà ở trung tâm và tượng Quan Âm Tống Tử bên cạnh. Lớp dưới là ba tượng Quan Thế Âm Bồ Tát, phía trong có ban Đức Ông.
Trong đền có 6 bức hoành phi và 4 đôi câu đối, đều do nhân dân cung tiến khi tôn tạo lại đền.
Vị trí và cách di chuyển
Đền nằm ở phường Tân Giang, tỉnh Cao Bằng, thuộc khu vực trung tâm thành phố Cao Bằng cũ. Sau khi sắp xếp đơn vị hành chính từ 1/7/2025, phường Tân Giang mới gồm các phường Tân Giang, Duyệt Trung, Hòa Chung và các xã Chu Trinh, Lê Chung cũ.
- Từ trung tâm Cao Bằng: đi xe máy, taxi hoặc xe ôm công nghệ chỉ mất vài phút.
- Từ Hà Nội: đi xe khách hoặc xe limousine lên Cao Bằng theo Quốc lộ 3, mất khoảng 6–7 tiếng. Sau đó bắt xe trong nội thị đến đền.
Thời điểm nên đến
Đền đông người nhất vào mùng 1, ngày rằm âm lịch hằng tháng và các dịp lễ, Tết, nhất là tháng Giêng. Khi đó đền có hương khói, lễ bái và các nghi thức tín ngưỡng thờ Mẫu. Nếu muốn thong thả ngắm kiến trúc thì nên đi ngày thường. Tuy vậy, đền nhỏ và không phải lúc nào cũng mở cửa, nên bạn hãy hỏi Ban Quản lý đền hoặc người dân quanh đó trước khi đến.
Về thời tiết, Cao Bằng dễ chịu nhất vào mùa thu (tháng 9 đến tháng 11) và mùa xuân (tháng 2 đến tháng 4). Đây cũng là lúc thuận tiện để kết hợp đi các điểm khác trong tỉnh.
Chi phí
Đền không thu phí tham quan. Du khách có thể tự chuẩn bị lễ vật như hương, hoa, quả, hoặc công đức tùy tâm.
Lưu ý khi đi lễ
- Mặc trang phục kín đáo, lịch sự.
- Giữ trật tự, không nói to trong khu vực thờ tự.
- Hỏi người trông coi trước khi chụp ảnh bên trong hậu cung.
- Thắp hương và đặt lễ đúng nơi quy định, không đốt vàng mã bừa bãi.
Lưu trú, ăn uống và điểm tham quan gần đó
Đền nằm trong khu nội thị nên xung quanh có nhiều khách sạn, homestay và quán ăn, ví dụ Hoàng An Hotel và Tron Homestay. Bạn có thể thử các món đặc sản Cao Bằng như phở chua, bánh cuốn canh, vịt quay 7 vị hay bánh áp chao.
Từ trung tâm Cao Bằng, bạn có thể đi tiếp đến Khu di tích Pác Bó (khoảng 50 km), thác Bản Giốc và động Ngườm Ngao (khoảng 85–90 km), hoặc Non nước Cao Bằng.
Câu hỏi thường gặp
Đền Mẫu Ngọc Thanh thờ ai?
Theo tương truyền, đền thờ con gái thứ ba của vua Mạc Kính Vũ. Hiện nay đền thờ Tam tòa Thánh Mẫu (Thượng Thiên, Thượng Ngàn, Thoải), Mẫu Cao Tiên, Đức Thánh Trần, Ngũ vị Tôn ông và có gian thờ Phật.
Đi đền có mất phí không?
Không. Đền không thu vé tham quan.
Nên đến vào lúc nào?
Mùng 1, ngày rằm âm lịch và các dịp lễ, Tết là lúc đền đông vui và linh thiêng nhất.
