Khu di tích lịch sử Kim Đồng – về Nà Mạ, nơi người đội trưởng đầu tiên mãi tuổi 14
Thế hệ nào lớn lên ở Việt Nam cũng từng nghe kể về anh Kim Đồng. Nhưng ít ai được đứng ở chính nơi anh sinh ra, nơi anh làm đội trưởng và nơi anh nằm lại. Ở bản Nà Mạ, dưới chân dãy núi đá vôi Cao Bằng, Khu di tích lịch sử Kim Đồng đưa câu chuyện trong sách giáo khoa trở thành một hành trình có thật.
Khu di tích ở đâu?
Khu di tích nằm ở làng Nà Mạ, xã Trường Hà, cách tỉnh lộ 203 khoảng 200m. Toàn bộ khu vực có tường rào bao quanh. Đây là một phần trong quần thể Khu di tích Pác Bó, nên bạn có thể kết hợp tham quan trong cùng một ngày.
Mộ anh Kim Đồng nằm dưới chân dãy núi Phia Đài và Phia U, phía sau là làng Nà Mạ. Suối Lê Nin cũng chảy qua làng.
Người anh hùng nhỏ tuổi
Kim Đồng tên thật là Nông Văn Dền, người dân tộc Nùng, sinh năm 1929 trong một gia đình nông dân nghèo ở làng Nà Mạ.
Anh trai anh là Nông Văn Tằng (bí danh Phục Quốc) đi làm cách mạng từ sớm. Để anh trai có điều kiện hoạt động, năm 12 tuổi, Kim Đồng đã thay anh đi làm phu chặt cây, trồng cỏ ở đồn Sóc Giang.
Ngày 15/5/1941, Đội Nhi đồng Cứu quốc được thành lập tại Pò Đoi – Thoong Mạ. Đội có 4 đội viên: Kim Đồng, Cao Sơn, Thanh Thủy, Thủy Tiên, và Kim Đồng là Đội trưởng. Đây là tiền thân của Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh ngày nay.
Tháng 8/1942, Kim Đồng được gặp Bác Hồ tại hang Nộc Én trên núi sau làng Nà Mạ. Bác giao cho anh nhiệm vụ làm liên lạc và bảo vệ cách mạng.
5 giờ sáng ngày 15/2/1943, khi đang canh gác cuộc họp của ban Việt Minh, Kim Đồng phát hiện địch lùng sục đến gần. Anh nhanh trí đánh lạc hướng để bảo vệ cán bộ. Địch nổ súng, anh trúng đạn và hy sinh khi vừa tròn 14 tuổi.
Anh được Đảng và Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng năm 1997.
Khu di tích do thiếu nhi cả nước góp dựng
Câu chuyện xây dựng khu di tích cũng rất đặc biệt. Trung ương Đoàn đã phát động phong trào “Kế hoạch nhỏ” trong thanh thiếu nhi cả nước để góp tiền xây khu di tích. Khu di tích xây dựng năm 1985 và khánh thành ngày 15/5/1986, nhân kỷ niệm 45 năm ngày thành lập Đội.
Sau này, khu di tích được mở rộng lên 12ha, gồm khu A rộng 7ha và khu B rộng 5ha. Tổng kinh phí hơn 100 tỷ đồng, trong đó 8,1 tỷ đồng lấy từ Quỹ Kế hoạch nhỏ do thanh thiếu nhi cả nước đóng góp. Nói cách khác, nhiều viên gạch ở đây được xây từ giấy vụn, chai lọ mà các bạn nhỏ khắp nơi gom góp.
Đến khu di tích có gì?
Mộ và tượng đài anh Kim Đồng
Mộ anh Kim Đồng và tượng đài nằm dưới chân rặng núi đá cao, bên cây nghiến xanh tỏa bóng mát. Tượng đài khắc họa anh đang tung con chim sáo bay lên.
Hãy để ý các chi tiết thiết kế. Hai bên cổng, mỗi bên trồng 7 cây thông. Hai bên tượng đài là 7 phiến đá, và 14 bậc đá tượng trưng cho 14 tuổi của Kim Đồng. Mỗi bước bạn đi lên là một năm trong cuộc đời ngắn ngủi của anh.
Mộ mẹ anh Kim Đồng – bà Lân Thị Hò
Ngay bên trái mộ anh Kim Đồng là mộ của mẹ anh, bà Lân Thị Hò. Cả hai ngôi mộ đều được tôn tạo bằng đá hoa cương trắng.
Bà Lân Thị Hò mất năm 1972, gần 30 năm sau ngày con trai hy sinh. Bà đã mất chồng vì giặc, rồi mất cậu con trai mới 14 tuổi, nhưng vẫn sống tiếp trên mảnh đất Nà Mạ, nơi gia đình bà từng che chở cán bộ cách mạng. Hình ảnh mẹ con anh nằm cạnh nhau dưới chân núi là điều khiến nhiều du khách xúc động nhất khi đến đây.
Sau khi thắp hương cho anh Kim Đồng, hãy dành một nén hương cho bà. Câu chuyện về Kim Đồng sẽ không trọn vẹn nếu thiếu người mẹ đã sinh ra và nuôi lớn anh trong những năm tháng gian khó.
Nhà sàn anh Kim Đồng
Trung ương Đoàn đã phục dựng nhà sàn của anh trên chính mảnh đất gia đình, nơi anh sinh ra và lớn lên. Ngôi nhà rộng 200m², làm đúng theo nguyên bản nhà sàn của người Nùng, có sân vườn, cổng và hàng rào đá bao quanh. Bước vào đây, bạn sẽ hình dung được cuộc sống của một cậu bé Nùng nghèo ở Nà Mạ những năm 1940.
Nhà trưng bày và nhóm tượng anh hùng tuổi thiếu niên
Khu mở rộng có nhà trưng bày, quảng trường, nhà tưởng niệm và nhóm tượng các anh hùng tuổi thiếu niên, giúp các em nhỏ hiểu thêm về những tấm gương cùng thế hệ với Kim Đồng.
Pò Đoi – Thoong Mạ và hang Nộc Én
Đây là hai địa điểm gắn trực tiếp với cuộc đời anh. Pò Đoi – Thoong Mạ là nơi thành lập Đội Nhi đồng Cứu quốc. Hang Nộc Én là nơi anh được Bác Hồ giao nhiệm vụ. Tại Pò Đoi – Thoong Mạ hiện có nhà bia lưu niệm ghi dấu sự kiện thành lập Đội và ghi danh các đội viên.
Địa chỉ đỏ của thiếu nhi cả nước
Khu di tích là nơi nhiều đơn vị tổ chức hoạt động về nguồn, ngoại khóa, cắm trại, và lễ kết nạp đội viên mới trước tượng đài anh Kim Đồng. Nếu đến vào dịp 15/5, ngày thành lập Đội, bạn sẽ gặp không khí rộn ràng của những đoàn thiếu nhi đeo khăn quàng đỏ từ khắp nơi.
Nếu đi cùng con nhỏ, đây là điểm dừng rất ý nghĩa. Một buổi đứng trước tượng đài, nghe kể chuyện anh Kim Đồng, đi 14 bậc đá, sẽ để lại ấn tượng sâu hơn nhiều trang sách.
Lưu ý khi tham quan
- Ăn mặc lịch sự, giữ không gian trang nghiêm ở khu mộ.
- Đi giày thoải mái nếu muốn lên Pò Đoi – Thoong Mạ hay hang Nộc Én.
- Dịp 15/5 và dịp hè thường đông đoàn học sinh. Muốn yên tĩnh, bạn nên chọn ngày thường.
- Giữ vệ sinh chung, không leo trèo lên tượng đài.
- Gợi ý lịch trình: Cột mốc Km0 → Đền thờ Chủ tịch Hồ Chí Minh → Hang Cốc Bó, suối Lê Nin → Khu di tích Kim Đồng.
Kim Đồng mãi mãi tuổi 14. Nhưng ở Nà Mạ, câu chuyện của anh vẫn đang được kể tiếp qua những bước chân thiếu nhi mỗi năm, qua ngôi nhà sàn được dựng lại và qua những viên gạch góp từ phong trào Kế hoạch nhỏ. Đến đây, bạn sẽ hiểu một người anh hùng không cần lớn tuổi mới làm nên điều lớn lao.
