Đền Hoàng Lục: Dấu tích thiêng của vị tướng Tày giữ đất biên cương Cao Bằng
Trên hành trình về miền đông Cao Bằng, nơi có thác Bản Giốc và động Ngườm Ngao, ít ai biết rằng ngay trên vùng đất Trùng Khánh còn có một di tích mang trong mình gần nghìn năm lịch sử: Đền Hoàng Lục. Không đồ sộ hay lộng lẫy, ngôi đền là nơi người dân Tày gửi gắm lòng tri ân với vị tướng đã cùng họ giữ đất, giữ bản từ thời Lý. Với những ai muốn hiểu sâu hơn về văn hóa và lịch sử vùng biên, đây là điểm dừng chân rất đáng giá.
Ảnh đại diện Đền Ông Hoàng Lục Trùng Khánh Cao Bằng tại Xã Đình Phong
Đền Hoàng Lục ở đâu?
Đền Hoàng Lục nằm tại xã Đình Phong, tỉnh Cao Bằng, là một trong những di tích có giá trị đặc biệt về lịch sử, văn hóa và tín ngưỡng, gắn bó mật thiết với đời sống tâm linh người dân địa phương. Trước khi sắp xếp đơn vị hành chính năm 2025, khu vực này thuộc huyện Trùng Khánh cũ, nằm trên trục đường từ thành phố Cao Bằng đi thác Bản Giốc.
Nhờ vị trí này, việc ghé đền rất thuận tiện nếu bạn đang trên đường đến các điểm du lịch nổi tiếng của Trùng Khánh.
Hoàng Lục là ai?
Hình ảnh Đền Ông Hoàng Lục Trùng Khánh Cao Bằng tại Xã Đình Phong
Nhân vật được thờ tại đền là Hoàng Lục, được người dân địa phương tôn xưng là An Biên tướng quân. Ông là thủ lĩnh người Tày ở vùng Quảng Nguyên xưa, có công tổ chức lực lượng và lãnh đạo nhân dân chống quân xâm lược phương Bắc thời nhà Lý.
Theo truyền thuyết, ông sinh vào thế kỷ XI tại vùng Lũng Đình thuộc huyện Thượng Lãng xưa, tức xã Đình Phong ngày nay. Trong ký ức dân gian, Hoàng Lục thường được nhắc đến cùng thời với Nùng Trí Cao, và quân của hai ông đi đến đâu cũng được nhân dân ủng hộ.
Không chỉ là một vị tướng, Hoàng Lục còn được nhớ đến như người giữ yên bản làng. Sau khi ông mất, người dân lập đền thờ và tôn ông làm Thành hoàng, coi ông là vị thần bảo hộ cho cả vùng.
Giá trị lịch sử và sắc phong
Điều làm nên giá trị đặc biệt của Đền Hoàng Lục là hệ thống sắc phong. Qua nhiều triều đại, Hoàng Lục đã được các vua phong kiến ban sắc phong, khẳng định sự công nhận chính thống đối với công lao của ông. Những sắc phong còn lưu giữ, hiện đang được phục dựng theo lối phỏng cổ, là tư liệu Hán Nôm độc bản có giá trị lớn về lịch sử và tín ngưỡng.
Năm 2004, đền được tỉnh Cao Bằng xếp hạng di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh.
Kiến trúc đền Hoàng Lục
Điều du khách cần biết trước khi đến: hiện nay đền Hoàng Lục chỉ còn lại dấu tích kiến trúc. Vì vậy, đây không phải là một ngôi đền nguy nga để chụp ảnh check-in, mà là nơi để tìm hiểu, chiêm nghiệm về lịch sử.
Qua khảo sát và lời kể của người dân, có thể hình dung diện mạo xưa của ngôi đền:
- Bố cục: Đền được dựng theo kiểu hai gian chữ nhị, rộng khoảng 100 m², khung vì kèo bằng gỗ, mái lợp ngói âm dương và cửa quay về hướng Nam.
- Tường trình đất: Kỹ thuật trình tường bằng đất sét trộn mật mía được người dân nhắc đến nhiều lần như một cách xây dựng truyền thống của người Tày Cao Bằng. Đây là điểm rất độc đáo, thể hiện tri thức bản địa trong việc tận dụng vật liệu sẵn có.
- Không gian thờ: Đền chia thành tiền đường và hậu cung, ngăn cách bởi một bức tường dày. Trên điện thờ còn hoành phi khắc bốn chữ “Tư cách chi thần”. Câu đối hai bên ca ngợi uy đức của Hoàng Lục trong cuộc kháng chiến chống quân Tống.
- Hiện vật xưa: Theo người dân, trước kia trong đền có tượng Hoàng Lục bằng đồng, hai bên là tượng quan văn, quan võ bằng đất cùng chuông đồng. Phần lớn đã thất lạc do chiến tranh, thiên tai và biến động lịch sử.
Lễ hội và nghi lễ tại đền
Lễ hội đền Hoàng Lục hiện được tổ chức vào ngày 28 tháng 2 âm lịch hàng năm, thu hút hàng nghìn người dân Cao Bằng và du khách thập phương. Bên cạnh đó, người dân địa phương còn duy trì các dịp lễ Xuân – Thu nhị kỳ vào rằm tháng Giêng và sau vụ mùa, gắn với các trò chơi dân gian như tung còn, hát giao duyên, múa kỳ lân.
Nghi lễ tại đền mang đậm nét nông nghiệp vùng cao. Lễ vật chủ yếu là sản vật địa phương như gạo, rượu, gà, lợn, bánh trái, gửi gắm mong ước mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu và cuộc sống bình yên nơi biên cương. Người chủ lễ thường là các bậc cao niên am hiểu phong tục.
Nếu muốn trải nghiệm không khí lễ hội, nên sắp xếp chuyến đi vào khoảng cuối tháng 2 âm lịch hoặc dịp rằm tháng Giêng. Do ngày lễ có thể điều chỉnh theo từng năm, nên hỏi trước chính quyền xã hoặc người dân địa phương.
Đường đi đến Đền Hoàng Lục
Từ Hà Nội: Đi xe khách hoặc limousine lên thành phố Cao Bằng (khoảng 6–7 tiếng).
Từ thành phố Cao Bằng: Đi theo hướng Trùng Khánh – thác Bản Giốc. Khi đến khu vực xã Đình Phong, hỏi người dân đường vào đền. Vì di tích chưa có nhiều biển chỉ dẫn, việc hỏi đường sẽ nhanh hơn chỉ dựa vào bản đồ.
Phương tiện: Xe máy hoặc ô tô đều đi được trên trục chính. Đường đi Trùng Khánh có nhiều đèo dốc, nên kiểm tra xe kỹ trước khi đi.
Gợi ý lịch trình kết hợp
Đền Hoàng Lục rất hợp để ghép vào tuyến du lịch Trùng Khánh. Một tuyến tham quan được đề xuất gồm thác Bản Giốc, động Ngườm Ngao, làng đá Khuổi Ky và di tích Hoàng Lục.
- Buổi sáng: Xuất phát từ thành phố Cao Bằng, ghé Đền Hoàng Lục tìm hiểu lịch sử.
- Buổi trưa: Đến thác Bản Giốc, ăn trưa với đặc sản vịt quay 7 vị, hạt dẻ Trùng Khánh.
- Buổi chiều: Khám phá động Ngườm Ngao và làng đá Khuổi Ky, nghỉ đêm tại homestay quanh Bản Giốc.
Lưu ý khi tham quan Đền Hoàng Lục
- Đặt kỳ vọng đúng: Đền hiện chủ yếu còn dấu tích, phù hợp với người yêu lịch sử, văn hóa hơn là người tìm điểm check-in hoành tráng.
- Trang phục lịch sự: Đây là không gian thờ tự, nên mặc kín đáo, giữ trật tự.
- Không tự ý chạm, di chuyển hiện vật, bát hương hay các phần di tích còn lại.
- Xin phép trước khi chụp ảnh khu vực thờ tự hoặc người dân đang làm lễ.
- Hỏi người cao tuổi trong bản nếu muốn nghe kể chuyện về Hoàng Lục, đây là cách hiểu di tích sâu sắc nhất.
- Mang theo nước, đồ ăn nhẹ vì quanh khu di tích ít dịch vụ.
- Giữ vệ sinh, mang rác về, góp phần bảo vệ di tích.
Đền Hoàng Lục không gây ấn tượng bằng kiến trúc đồ sộ mà bằng chiều sâu lịch sử và tình cảm của người dân vùng biên dành cho vị tướng giữ bản, giữ đất. Ghé thăm nơi đây, du khách không chỉ hiểu thêm về truyền thống chống ngoại xâm của người Tày Cao Bằng, mà còn góp phần để di tích được biết đến, bảo tồn và phục dựng trong tương lai. Nếu đang trên đường đến Bản Giốc, hãy dành chút thời gian dừng chân tại đây.
