Di tích Đài Tiếng nói Việt Nam tại hang Ngườm Chiêng – nơi làn sóng quốc gia vang lên từ lòng núi Trùng Khánh
Cách trung tâm Trùng Khánh chỉ vài cây số, có một hang đá nằm lặng lẽ giữa cánh đồng lúa xóm Bó Đa. Ít ai ngờ rằng trong những năm kháng chiến chống Mỹ, từ lòng hang ấy, làn sóng của Đài Tiếng nói Việt Nam đã được phát đi, mang tiếng nói của Tổ quốc đến với đồng bào, chiến sĩ cả nước. Đó là hang Ngườm Chiêng, nơi từng đặt Điện đài A3, nay là Di tích lịch sử cấp quốc gia.
Di tích ở đâu?
Di tích nằm tại hang Ngườm Chiêng, xóm Bó Đa, trước thuộc thị trấn Trùng Khánh (huyện Trùng Khánh cũ), nay thuộc xã Trùng Khánh.
Đường đi: Từ trung tâm Trùng Khánh, theo Quốc lộ 4A hướng đi thác Bản Giốc khoảng 3km, đến cầu Nà Lung thì rẽ trái khoảng 200m là đến khu vực di tích. Trên Google Maps, điểm này được ghi là “Vov history centre”.
Làn sóng quốc gia phải “sơ tán”
Trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, để đảm bảo an toàn tuyệt đối cho làn sóng quốc gia, Đài Tiếng nói Việt Nam đã phải sơ tán 14 lần. Địa điểm sơ tán đầu tiên là hang Trầm (Hà Nội), nơi Đài phát đi Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến của Chủ tịch Hồ Chí Minh rạng sáng 20/12/1946.
Bước vào cuộc kháng chiến chống Mỹ, khi miền Bắc bị đánh phá ác liệt, Đài cần những địa điểm dự phòng kiên cố, kín đáo để làn sóng không bao giờ bị gián đoạn. Vùng núi đá vôi Trùng Khánh, nơi biên viễn Cao Bằng, đã được lựa chọn.
Từ đài dự phòng CK3 đến Điện đài A3
Từ ngày 19/8 đến 5/9/1964, đoàn khảo sát của Đài đã đến vùng Trùng Khánh. Đoàn chọn hang Phia Dẻ ở xóm Bản Đà, xã Đình Minh (nay là xóm Bó Đa) làm nơi lập mạng đài dự phòng phát sóng, phát thanh Tiếng nói Việt Nam, đặt tên là CK3, trong lúc chờ các hạng mục của Điện đài A3 hoàn thiện.
Hang Ngườm Chiêng, với địa hình hiểm trở và địa thế vững chắc, được chọn làm nơi lập đài dự phòng của Đài Tiếng nói Việt Nam, gọi là Điện đài A3. Khi bắt đầu xây dựng, nơi đây được gọi là Công trường 50. Trong hai năm xây dựng, có thời điểm phải huy động tới 300 dân công để mở đường, khai phá khu vực xung quanh, đảm bảo việc phát sóng, phát thanh được nhanh nhất.
Từ năm 1966 đến năm 1978, trạm phát sóng Điện đài A3 trong hang Ngườm Chiêng là nơi sơ tán của Đài Tiếng nói Việt Nam. Suốt hơn một thập kỷ, từ lòng núi Trùng Khánh, làn sóng Tiếng nói Việt Nam vẫn vang lên, góp phần vào thắng lợi của sự nghiệp giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước.
Đằng sau làn sóng ấy là công sức của những cán bộ, kỹ thuật viên của Đài và sự đùm bọc, đóng góp của đồng bào các dân tộc Trùng Khánh.
Di tích hôm nay
Trải qua thời gian và tác động của tự nhiên, con người, những gian nhà từng được xây trong hang Ngườm Chiêng để đặt máy phát sóng, phát thanh đã bị phá hủy. Hiện chỉ còn lại nền nhà lát gạch hoa và hệ thống móng nhà. Phía cuối hang vẫn còn nguyên 124 bậc thang dẫn ra cửa hậu, nơi từng đặt máy thu.
Khu vực đất từng dựng các cột ăng-ten nay đã trở thành ruộng lúa của bà con xóm Bó Đa.
Năm 2014, Đài Tiếng nói Việt Nam đã gắn bia ghi dấu với dòng chữ: “Đài Tiếng nói Việt Nam – Điện đài A3. Nơi đây đã đặt máy phát sóng phát thanh từ năm 1966 – 1978”, đồng thời dựng biểu tượng của Đài tại khu vực hang.
Ngày 29/6/2021, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ban hành Quyết định số 1987/QĐ-BVHTTDL xếp hạng Địa điểm Đài Tiếng nói Việt Nam tại hang Ngườm Chiêng (1966 – 1978) là di tích cấp quốc gia.
Trải nghiệm khi đến di tích
Tìm hiểu lịch sử: Đứng trước tấm bia ghi dấu và biểu tượng của Đài, bạn sẽ hình dung được những năm tháng mà làn sóng quốc gia phải “ẩn mình” trong lòng núi.
Khám phá hang Ngườm Chiêng: Quan sát những dấu tích còn lại như nền gạch hoa, móng nhà, và đặc biệt là 124 bậc thang dẫn ra cửa hậu.
Ngắm cánh đồng Bó Đa: Nơi từng dựng cột ăng-ten nay là ruộng lúa xanh mướt, tạo nên khung cảnh vừa bình yên vừa gợi nhiều suy ngẫm về chiến tranh và hòa bình.
Theo nhận xét của du khách, di tích hiện còn ít người ghé thăm và chưa được khai thác, tôn tạo xứng tầm với giá trị lịch sử. Chính vì vậy, đây là điểm đến dành cho những ai thực sự quan tâm đến lịch sử, muốn tìm về những “địa chỉ đỏ” còn ít người biết.
Kết hợp hành trình Trùng Khánh
Di tích nằm ngay trên tuyến Quốc lộ 4A từ trung tâm Trùng Khánh, rất thuận tiện kết hợp:
- Đền thờ Đức Thánh Phó: ở trung tâm Trùng Khánh.
- Hồ Bản Viết, Thoong Cót Panorama, thác Cò Là: các điểm đến thiên nhiên của xã Đàm Thủy.
- Hòn đá cô đơn, thác Thoong Lộc, Miếu Long Vương Thông Huề: dọc sông Bắc Vọng, xã Đoài Dương.
Lưu ý khi tham quan
- Đi giày đế bám vì nền hang và bậc thang có thể trơn.
- Mang đèn pin nếu muốn vào sâu trong hang.
- Không tự ý leo trèo ở những khu vực nguy hiểm trong hang.
- Giữ gìn di tích: không viết, vẽ, khắc lên vách hang hay tấm bia.
- Tôn trọng ruộng lúa của người dân xung quanh.
- Không xả rác, giữ gìn cảnh quan khu di tích.
Lời kết
Hang Ngườm Chiêng giờ chỉ còn lại nền gạch, móng nhà và những bậc đá lặng im. Nhưng từ nơi này, suốt 12 năm, làn sóng Tiếng nói Việt Nam đã vang lên không ngừng giữa bom đạn chiến tranh. Đến Trùng Khánh, ngoài những thác nước, hồ xanh, hãy dành chút thời gian ghé di tích này. Đứng trong lòng hang, bạn sẽ cảm nhận được rằng hòa bình hôm nay có cả những tiếng nói bền bỉ vang lên từ lòng núi đá năm nào.
