Đền thờ Đại vương Nùng Trí Cao – nơi hội xuân Sóc Giang bên cây sấu 300 năm tuổi
Giữa xóm Cốc Vường yên bình của miền biên viễn Hà Quảng, có một ngôi đền nhỏ nép bên cây sấu cổ thụ tán rộng. Đây là nơi người dân Sóc Hà bao đời hương khói thờ Đại vương Nùng Trí Cao, thủ lĩnh người Tày thế kỷ XI. Mỗi độ mùng 9 tháng Giêng, cả vùng lại nô nức về đây trẩy hội Sóc Giang, cầu cho mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu.
Đền ở đâu?
Đền thờ Nùng Trí Cao tọa lạc tại xóm Cốc Vường, xã Sóc Hà cũ (huyện Hà Quảng). Từ tháng 7/2025, xã Sóc Hà cùng thị trấn Xuân Hòa, xã Quý Quân và xã Trường Hà được sáp nhập thành xã Trường Hà mới.
Đền nằm trên tuyến tham quan phía Bắc Cao Bằng. Sau khi tham quan các di tích ở Hòa An và thung lũng Kéo Yên, du khách có thể ghé đền Nùng Trí Cao ở Cốc Vường. Đền mở cửa từ 7h đến 18h, vào cửa miễn phí.
Nùng Trí Cao – vị anh hùng trong tâm thức người Tày, Nùng
Nùng Trí Cao (1025–1055) là thủ lĩnh người Tày, nhân vật lịch sử gắn với vùng đất Quảng Nguyên xưa dưới thời Lý Thái Tông. Theo “Đại Việt sử ký toàn thư”, ông là con của Nùng Tồn Phúc, thủ lĩnh châu Thảng Do, và bà A Nùng.
Cuộc đời ông gắn với nhiều biến động của vùng biên viễn thế kỷ XI. Ông từng được nhà Lý phong làm châu mục Quảng Nguyên, gia phong chức Thái bảo, nhận ấn Đô tướng cai quản một vùng rộng lớn nơi biên cương Đại Việt.
Khi ông mất, vua Lý thương xót, truyền cho nhân dân lập đền thờ và phong làm Khâu Sầm Đại Vương. Các triều đại sau đều gia phong thêm mỹ tự, ca ngợi ông là vị đại vương giúp đời, yên dân, giữ yên bờ cõi.
Trên đất Cao Bằng, đền thờ Nùng Trí Cao được dựng ở nhiều nơi như Hòa An, Hà Quảng, Thông Nông, Quảng Uyên. Người dân không chỉ tôn ông như một vị anh hùng mà còn thần thánh hóa ông thành vị thần nông nghiệp, che chở cho mùa màng.
Lịch sử ngôi đền
Theo Báo Cao Bằng, đền thờ Nùng Trí Cao ở xóm Cốc Vường được xây dựng từ năm 1889. Trước đây, đền được dựng trên núi Yên Ngựa (Phja Tẳng), cách vị trí hiện nay khoảng 500m về phía Đông.
Ngôi đền ngày nay là kết quả của nhiều lần khôi phục và tôn tạo:
- Năm 2001: Nhân dân xã Sóc Hà khôi phục, xây dựng lại đền.
- Năm 2010: Các cấp, ngành và nhà hảo tâm đóng góp xây dựng nhà hậu cung.
- Năm 2011: Đền được UBND tỉnh xếp hạng Di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh (Quyết định số 2821/QĐ-UBND-VX ngày 26/12/2011).
- Năm 2014: Tiếp tục đầu tư xây dựng nhà bái đường và một số hạng mục trong khuôn viên.
Cây sấu 300 năm tuổi – “nhân chứng” của thời gian
Điểm đặc biệt của đền là cây sấu cổ thụ khoảng 300 năm tuổi, được công nhận là Cây Di sản Việt Nam. Cây như một nhân chứng lịch sử, trường tồn cùng năm tháng và chứng kiến bao thăng trầm của miền đất Hà Quảng.
Đứng dưới tán sấu già, nhìn ngôi đền nhỏ trong làn khói hương, bạn sẽ cảm nhận được sự gắn bó lâu đời giữa người dân với vùng đất và vị đại vương mà họ tôn thờ.
Lễ hội Sóc Giang – mùng 9 tháng Giêng
Ngày giỗ Nùng Trí Cao là mùng 9 tháng Giêng âm lịch, cũng chính là ngày lễ hội Sóc Giang. Hằng năm, nhân dân trong xã và du khách thập phương về đây vui xuân, trẩy hội, cầu phúc, cầu lộc, cầu an.
Phần lễ: Từ sáng mùng 9, lãnh đạo các cấp và nhân dân dâng hương tại đền, cầu mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu.
Phần hội: Biểu diễn văn nghệ ca ngợi quê hương, cùng các trò chơi dân gian và thể thao như tung còn, kéo co, đánh cờ tướng, bóng chuyền.
Nếu đến Hà Quảng dịp đầu xuân, đây là cơ hội tuyệt vời để hòa mình vào không khí lễ hội đậm bản sắc Tày, Nùng.
Hành trình theo dấu Nùng Trí Cao ở Cao Bằng
- Đền Kỳ Sầm (Bản Ngần, phường Nùng Trí Cao): ngôi đền thờ Nùng Trí Cao lớn nhất Cao Bằng, di tích cấp Quốc gia, lễ hội ngày 10 tháng Giêng.
- Đền Bà Hoàng (Nà Cạn): thờ bà A Nùng, mẹ của Nùng Trí Cao.
- Đền thờ Nùng Trí Cao (xã Quảng Uyên): gắn với lễ hội tranh đầu pháo, di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Kết hợp tham quan quanh Trường Hà
- Cột mốc Km0 đường Hồ Chí Minh.
- Khu di tích lịch sử Kim Đồng ở làng Nà Mạ.
- Thung lũng Kéo Yên và vùng “thung lũng treo” Sóc Giang.
Lưu ý khi viếng đền
- Ăn mặc lịch sự, giữ không gian trang nghiêm.
- Không leo trèo, bẻ cành hay khắc chữ lên cây sấu di sản.
- Dịp lễ hội đông người, nên đi sớm và gửi xe đúng nơi quy định.
- Hỏi ý người trông đền trước khi chụp ảnh ban thờ.
Lời kết
Đền thờ Nùng Trí Cao ở Cốc Vường không đồ sộ, nhưng mang trong mình gần nghìn năm tâm thức của người Tày, Nùng với vị đại vương của vùng đất Quảng Nguyên xưa. Đến đây, đứng dưới tán sấu 300 năm tuổi, nghe tiếng chiêng ngày hội Sóc Giang, bạn sẽ thấy lịch sử không chỉ nằm trong sách vở mà vẫn sống động trong đời sống của người dân miền biên viễn.
