Đền Kỳ Sầm – Linh Thiêng Chốn Thờ Khâu Sầm Đại Vương Nùng Trí Cao
Chỉ cách trung tâm Cao Bằng một quãng ngắn, đền Kỳ Sầm lặng lẽ nép dưới chân núi, giữa những cánh đồng xanh và làng xóm yên bình. Đây là nơi người dân vùng biên tưởng nhớ Nùng Trí Cao – vị thủ lĩnh kiệt xuất thế kỷ XI, người được tôn xưng là Khâu Sầm Đại Vương. Mỗi độ xuân về, ngôi đền trở thành trung tâm của một trong những lễ hội lớn nhất Cao Bằng.
Ảnh đại diện Đền Kỳ Sầm tại Phường Nùng Trí Cao
Nếu đang chuẩn bị du lịch Cao Bằng, đây là điểm đến lý tưởng để mở đầu hành trình bằng sự bình an và hiểu biết sâu hơn về lịch sử vùng đất biên cương.
1. Đền Kỳ Sầm ở đâu?
Theo địa giới mới, đền Kỳ Sầm thuộc phường Nùng Trí Cao, tỉnh Cao Bằng. Xa xưa nơi đây thuộc xã Tường Cẩm, huyện Thạch Lâm; trước đợt sắp xếp năm 2025 là xóm 9, xã Vĩnh Quang, thành phố Cao Bằng. Thật trùng hợp và đầy ý nghĩa khi phường mới được đặt theo chính tên vị anh hùng được thờ trong đền.
Từ trung tâm Cao Bằng, đi theo hướng đường lên Pác Bó khoảng 5 km là tới đền, rất thuận tiện để ghé thăm trong nửa buổi.
2. Nùng Trí Cao – Người anh hùng của vùng biên
Nùng Trí Cao (1025–1055) là người dân tộc Tày, nhân vật lịch sử có công bảo vệ đất nước dưới thời vua Lý Thái Tông. Vào thế kỷ XI, ông chỉ huy nghĩa quân đánh bại quân xâm lược nhà Tống, góp phần lớn vào việc giữ vững biên cương phía Bắc.
Đến nay, ông vẫn là biểu tượng của lòng quả cảm và tinh thần tự cường. Không chỉ người Tày, Nùng ở Việt Nam mà cả người Choang bên kia biên giới cũng ngưỡng mộ ông. Một chi tiết thú vị: những người trông coi đền Kỳ Sầm đều mang họ Nùng.
3. Kiến trúc và không gian đền
Đền nằm dưới chân núi Kỳ Sầm (còn gọi là Khau Sầm), trong khuôn viên rộng khoảng 1 ha, mang dáng dấp kiến trúc thời Nguyễn theo kiểu chữ “nhị” gồm bái đường và hậu cung.
Những điểm nên chú ý khi vào đền:
- Bức hoành phi “Hải Đức Sơn Công” tại bái đường – ý nói công đức của Nùng Trí Cao lớn như biển, cao như núi.
- Hậu cung với ba bệ thờ: chính giữa thờ Nùng Trí Cao, bên trái thờ thân mẫu A Nùng, bên phải thờ ba bà vợ là Vương Lan Anh, Đoàn Hồng Ngọc và Trần Thị Cẩm.
- Tượng rồng đá ở khu vực lối vào, cùng hàng cây cổ thụ rợp bóng quanh sân đền.
Phía trước đền là cánh đồng rộng, phía sau là núi đá xanh – một khung cảnh thanh tịnh rất hợp để dừng chân, thắp hương và tản bộ.
4. Truyền thuyết “đền bay” xuống chân núi
Người cao tuổi trong vùng vẫn truyền tai nhau một câu chuyện linh thiêng. Thuở trước, đền được dựng trên cao khiến dân làng đi lễ rất vất vả, nên mọi người làm lễ xin dời đền xuống chân núi. Ngay đêm ấy trời nổi mưa to gió lớn, một gian đền như bay rồi hạ xuống đúng chỗ đền đứng ngày nay. Câu chuyện khiến nhiều người tin rằng đây là nơi rất linh ứng.
5. Giá trị di tích
Đền Kỳ Sầm được Bộ Văn hóa – Thông tin công nhận là Di tích lịch sử cấp Quốc gia theo Quyết định số 43-VH/QĐ ngày 07/01/1993. Theo một số tư liệu địa phương, đền được xây dựng từ thời nhà Lý, sau đó trải qua nhiều lần trùng tu.
6. Lễ hội đền Kỳ Sầm – Lễ hội đầu xuân lớn nhất Cao Bằng
Lễ hội diễn ra hằng năm vào khoảng mùng 9–10 tháng Giêng âm lịch. Đây được xem là lễ hội có truyền thống lâu đời và lớn nhất tỉnh Cao Bằng, thu hút đông đảo người dân và du khách.
Phần lễ: rước cung tiến dâng lễ vật và thỉnh chuông đền Kỳ Sầm, cùng nghi thức dâng hương cầu quốc thái dân an, mùa màng bội thu.
Phần hội: biểu diễn hát then, đàn tính, thi cờ tướng, bóng chuyền hơi và nhiều trò chơi dân gian. Không khí rộn ràng sắc màu trang phục Tày, Nùng – rất đáng để trải nghiệm một lần.
7. Cách di chuyển
Từ trung tâm Cao Bằng: Đi xe máy, taxi hoặc xe công nghệ theo hướng Pác Bó, khoảng 10–15 phút. Mùa lễ hội nên đi sớm vì đường vào đền dễ ùn tắc.
8. Lưu ý khi đi lễ
- Ăn mặc kín đáo, lịch sự; không mặc quần short, váy ngắn khi vào bái đường, hậu cung.
- Giữ trật tự, nói khẽ, không đùa giỡn trong khu vực thờ tự.
- Đặt tiền công đức vào hòm, không cài tiền lên tượng hay ban thờ.
- Hạn chế đốt vàng mã, góp phần giữ môi trường xanh – sạch.
- Mùa lễ hội: trông giữ tư trang, gửi xe tại bãi chính thức.
- Xin phép trước khi chụp ảnh trong hậu cung và lúc diễn ra nghi lễ.
Câu hỏi thường gặp
Đền Kỳ Sầm thuộc xã/phường nào?
Hiện thuộc phường Nùng Trí Cao, tỉnh Cao Bằng (trước năm 2025 là xã Vĩnh Quang, thành phố Cao Bằng).
Đền Kỳ Sầm thờ ai?
Thờ Khâu Sầm Đại Vương Nùng Trí Cao, cùng thân mẫu A Nùng và ba bà vợ của ông.
Lễ hội đền Kỳ Sầm diễn ra khi nào?
Khoảng mùng 9–10 tháng Giêng âm lịch hằng năm.
Vào đền có mất phí không?
Du khách được vào tự do, công đức tùy tâm.
Đền Kỳ Sầm không chỉ là chốn tâm linh linh thiêng mà còn là nơi lưu giữ ký ức hào hùng của vùng biên Cao Bằng. Một buổi sáng dâng hương, ngắm bức hoành phi “Hải Đức Sơn Công” và nghe kể chuyện “đền bay” sẽ giúp chuyến đi thêm trọn vẹn và ý nghĩa.
