Ở Tĩnh Túc, giữa dãy núi đá cao nguyên hùng vĩ, có một hang động rất lớn mà người đi lễ gọi là Hang động Chúa Bà. Đây chính là Đền Chúa Then Cao Bằng – nơi thờ chính cung Chúa Bà Vân Phong, có lịch sử từ lâu đời, nằm sâu trong lòng hang núi đá.
Không ồn ào, không phô trương, nơi này lặng lẽ giữ hương khói giữa núi rừng, chờ những người có duyên tìm đến. Bài viết dưới đây sẽ cùng bạn đi trọn hành trình: từ lúc nhìn thấy hang động trên Quốc lộ 34, men theo con đường lên động, cho tới khi đứng trước ban thờ Chúa Bà.
Miệng rồng giữa dãy núi đá cao nguyên
Hành trình bắt đầu ngay trên Quốc lộ 34. Khi xe chạy qua Tĩnh Túc, hãy dành một chút để ngước nhìn về phía dãy núi đá. Từ xa, hang động Chúa Bà hiện ra như miệng một con rồng nhô ra giữa dãy núi đá cao nguyên hùng vĩ.
Chỉ cần nhìn thấy một lần, khó ai quên được hình ảnh ấy. Cửa hang như lời chỉ đường đầu tiên, gọi người đi đường tạm gác chuyến đi để ghé vào thắp một nén hương.
Đường lên động: chậm lại từng bước
Xe không vào được tận nơi. Bạn phải để xe trên đường QL34, sau đó đi xe ôm hoặc đi bộ khoảng 500 m đường bê tông.
Nếu có thời gian, hãy chọn đi bộ. Năm trăm mét vừa đủ để gác lại những vội vã của chặng đường dài, để lòng mình tĩnh lại trước khi bước vào chốn thờ tự.
Hết đoạn đường bê tông, bạn đi theo bậc thang để lên động. Cứ thong thả từng bậc, mệt thì dừng nghỉ. Với người đi lễ, chính những bậc thang ấy cũng là một phần của chuyến hành hương – mỗi bước lên là một bước gần hơn với Chúa Bà.
Bên trong Hang động Chúa Bà
Bước vào bên trong là nơi thờ Chúa Bà. Giữa lòng hang núi đá rộng lớn, ban thờ các vị được bài trí theo đúng nếp thờ tự:
- Chính cung: Chúa Bà Vân Phong.
- Thờ chính trong động: Bà Chúa Then Cao Bằng và Vân Long Động Chủ.
- Tam vị Chúa Bói: Đệ nhất Chúa Bói và Đệ nhị Chúa Bói.
- Phối thờ: Tam Phủ – Tứ Phủ.
Tam Phủ – Tứ Phủ là hệ thống thờ Mẫu quen thuộc của người Việt, gồm các phủ cai quản trời, đất, sông nước và núi rừng. Việc Bà Chúa Then được thờ cùng Tam Phủ – Tứ Phủ trong một hang động giữa vùng cao Cao Bằng khiến nơi đây trở thành điểm đến đặc biệt với cả người theo đạo Mẫu lẫn người tìm hiểu tín ngưỡng Then.
Gia đình thủ nhang – người giữ lộc Chúa
Thủ nhang của động là hậu duệ của cụ được ăn lộc Bà Chúa Then. Vì thế, hương khói nơi đây không chỉ là việc trông coi đền, mà là mối duyên của một gia đình với Chúa Bà, truyền từ đời cụ tới con cháu hôm nay.
Gia đình cô chú thủ nhang có bán sẵn lễ ngay trong động. Bạn có thể sắm lễ từ trước, hoặc yên tâm lên tới nơi rồi sắm, không phải lo mang vác nặng khi leo bậc thang.
Chúa Then và hát Then của người Tày, Nùng
Trong tiếng Tày, “Then” nghĩa là Trời. Người Tày, Nùng tin có những người được Trời chọn – ông Then, bà Then – vừa đàn tính vừa hát trong nghi lễ để cầu bình an cho người và bản làng.
Hát Then được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2012. Năm 2019, thực hành Then của người Tày, Nùng, Thái ở Việt Nam được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Đến Hang động Chúa Bà, bạn không chỉ đi lễ, mà còn chạm tới tín ngưỡng đã sinh ra lời Then, tiếng tính – niềm tự hào của Cao Bằng.
Kinh nghiệm đi lễ Hang động Chúa Bà
- Để xe gọn sát lề QL34, rồi đi bộ hoặc đi xe ôm khoảng 500 m đường bê tông.
- Mang giày dễ đi để leo bậc thang lên động.
- Sắm lễ trước, hoặc mua lễ của gia đình thủ nhang trong động.
- Ăn mặc kín đáo, giữ trật tự khi vào động.
- Xin phép trước khi chụp ảnh hay quay phim ban thờ.
- Nên đi vào ban ngày để thuận tiện di chuyển trên QL34.
Một lần đến với Hang động Chúa Bà
Nếu ai muốn trải nghiệm và khám phá tâm linh, nên thử một lần đến với Hang động Chúa Bà. Nhìn hang động như miệng rồng giữa núi đá, đi bộ trên con đường bê tông, leo từng bậc thang, rồi thắp nén hương trước Chúa Bà – mỗi chặng là một trải nghiệm khó quên của vùng đất Tĩnh Túc.
Sau khi viếng động, bạn có thể ghé khu mỏ thiếc Tĩnh Túc, Vườn quốc gia Phia Oắc – Phia Đén, hoặc theo QL34 đi tiếp lên Bảo Lạc.
