Khu di tích Rừng Trần Hưng Đạo – nơi ra đời của Quân đội nhân dân Việt Nam
Giữa đại ngàn Nguyên Bình, dưới chân núi Slam Cao, có một khu rừng mà mỗi người Việt Nam đều từng nghe tên ít nhất một lần trong sách vở. Ngày 22/12/1944, tại đây, 34 chiến sĩ đã đứng trước lá cờ đỏ sao vàng làm lễ thành lập Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân, tiền thân của Quân đội nhân dân Việt Nam. Hơn 80 năm sau, khu rừng ấy đã trở thành Di tích quốc gia đặc biệt, “địa chỉ đỏ” thiêng liêng trên hành trình về nguồn.
Khu di tích ở đâu?
Rừng Trần Hưng Đạo nằm dưới chân núi Slam Cao, thuộc xã Tam Kim (huyện Nguyên Bình cũ), cách trung tâm Cao Bằng khoảng 50km về phía Tây Nam. Trước sắp xếp hành chính năm 2025, khu di tích phân bố trên địa bàn hai xã Tam Kim và Hoa Thám.
Slam Cao là ngọn núi cao nhất trong dãy núi Dền Sinh, Khau Giáng. Khu rừng nguyên sinh rộng hơn 201,7ha, đến nay vẫn giữ được vẻ hoang sơ và bầu không khí trong lành.
Ngày 22/12/1944 – ngày khai sinh một đội quân
Cuối năm 1944, theo chỉ thị của lãnh tụ Hồ Chí Minh, đồng chí Võ Nguyên Giáp đã tổ chức lễ thành lập Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân tại khu rừng này. Đội gồm 34 chiến sĩ, được trang bị vũ khí thô sơ, nhưng mang trong mình ý chí và quyết tâm lớn.
Ngay sau khi thành lập, Đội đã lập nên những chiến công đầu tiên: đánh thắng đồn Phai Khắt và đồn Nà Ngần, mở đầu truyền thống “đánh tất thắng” của Quân đội nhân dân Việt Nam. Từ 34 chiến sĩ trong khu rừng nhỏ năm ấy, đội quân đã lớn mạnh không ngừng, góp phần làm nên những chiến thắng lịch sử của dân tộc.
Ngày 22/12 hằng năm trở thành Ngày thành lập Quân đội nhân dân Việt Nam, và từ năm 1989 cũng là Ngày hội Quốc phòng toàn dân.
Hành trình trở thành di tích quốc gia đặc biệt
- Năm 1993: Khu rừng Trần Hưng Đạo được Bộ Văn hóa – Thông tin xếp hạng Di tích lịch sử cấp quốc gia (Quyết định số 68/VH-QĐ ngày 29/1/1993).
- Năm 2013: Thủ tướng Chính phủ xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt (Quyết định số 2383/QĐ-TTg ngày 9/12/2013).
- Bộ Quốc phòng đã đầu tư khoảng 100 tỷ đồng để tôn tạo khu di tích.
Năm điểm di tích quan trọng
Khu di tích quốc gia đặc biệt Rừng Trần Hưng Đạo là trung tâm của hệ thống di tích liên quan đến sự kiện thành lập Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân, gồm 5 điểm:
1. Cụm di tích Rừng Trần Hưng Đạo: Gồm địa điểm thành lập Đội, lán nghỉ và bếp ăn, mỏ nước phục vụ sinh hoạt và đỉnh Slam Cao.
2. Hang Thẳm Khẩu: Từng được dùng làm trạm liên lạc, nơi đưa cơm phục vụ các đồng chí hoạt động cách mạng.
3. Đồn Phai Khắt: Nơi diễn ra trận đánh đầu tiên của Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân.
4. Đồn Nà Ngần: Nơi diễn ra trận thắng thứ hai, ngay sau trận Phai Khắt.
5. Vạ Phá: Thuộc xóm Bản Um, là một thung lũng tương đối bằng phẳng dưới chân đồi Slam Khẩu, vị trí kín đáo, phía trước nhìn ra cánh đồng Bản Um và đường vào khu di tích.
Tham quan khu di tích
Phù điêu 34 chiến sĩ
Hình ảnh đầu tiên chào đón du khách là bức phù điêu lớn khắc họa 34 chiến sĩ trong buổi lễ thành lập Đội. Đứng trước bức phù điêu, bạn sẽ cảm nhận được khí thế của những người lính đầu tiên trong khoảnh khắc lịch sử.
Nhà tưởng niệm và nhà trưng bày
Nhà trưng bày lưu giữ nhiều hiện vật gắn liền với quá trình thành lập và trưởng thành của Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân. Đây là nơi giúp du khách hiểu sâu hơn về những ngày đầu gian khổ mà hào hùng.
Lán nghỉ và bếp ăn
Lán nghỉ và dãy nhà bếp ăn của Đội được phục dựng, tái hiện đời sống giản dị, thiếu thốn của những chiến sĩ đầu tiên giữa rừng sâu.
Cây sấu 300 năm tuổi
Trong khu rừng có cây sấu cổ thụ khoảng 300 năm tuổi, từng gắn bó mật thiết với sinh hoạt hằng ngày của Đội, nay đã được công nhận là Cây Di sản Việt Nam.
Chinh phục đỉnh Slam Cao – 505 bậc đá
Từ nhà bia trung tâm khu di tích, có lối đi gồm 505 bậc đá dẫn lên đỉnh Slam Cao. Trên đỉnh có khuôn viên cho du khách nghỉ chân, cột cờ và tấm bia ghi dấu địa điểm từng đặt đài quan sát theo dõi đồn Phai Khắt. Leo hết 505 bậc giữa rừng nguyên sinh, đứng dưới lá cờ đỏ trên đỉnh núi, nhìn xuống cả vùng rừng núi bao la, là trải nghiệm vừa thử thách vừa xúc động.
Thời điểm ý nghĩa
- Ngày 22/12: Ngày thành lập Quân đội nhân dân Việt Nam, khu di tích đón nhiều đoàn đại biểu, cựu chiến binh và học sinh về dâng hương, báo công.
- Mùa thu, mùa xuân: Thời tiết mát mẻ, thuận lợi để leo đỉnh Slam Cao và dạo rừng.
Nên tránh những ngày mưa lớn vì bậc đá lên đỉnh có thể trơn trượt.
Kết hợp hành trình
- Vườn quốc gia Phia Oắc – Phia Đén: rừng rêu nguyên sinh, đỉnh Phia Oắc săn mây.
- Kolia Organic Farm và đồn điền chè Kolia: đồi chè hữu cơ trên đỉnh Phia Đén.
- Rừng trúc Bản Phường: rừng trúc xanh như phim kiếm hiệp.
- Di tích đồn Đồng Mu (xã Xuân Trường): nơi diễn ra trận đánh thứ ba của Đội và liệt sĩ Xuân Trường hy sinh.
- Làng du lịch cộng đồng Hoài Khao: bản người Dao Tiền.
Lưu ý khi tham quan
- Ăn mặc lịch sự, giữ thái độ trang nghiêm tại nhà tưởng niệm và các điểm di tích.
- Đi giày thể thao nếu muốn leo 505 bậc đá lên đỉnh Slam Cao. Mang theo nước uống.
- Giữ gìn rừng nguyên sinh: không bẻ cây, khắc chữ lên cây sấu di sản hay vách đá.
- Không xả rác, bỏ rác đúng nơi quy định.
- Liên hệ Ban quản lý di tích trước nếu đi theo đoàn để được thuyết minh.
- Đường đến khu di tích là đường đồi núi, đi xe cẩn thận, đặc biệt mùa mưa.
Lời kết
Rừng Trần Hưng Đạo không chỉ là một khu rừng. Đó là nơi khởi đầu của một đội quân đã đi qua bao cuộc kháng chiến để giữ gìn độc lập cho đất nước. Đứng giữa rừng nguyên sinh, trước bức phù điêu 34 chiến sĩ, hay trên đỉnh Slam Cao bên lá cờ tung bay, bạn sẽ hiểu vì sao mỗi lần nhắc đến ngày 22/12, người ta lại nhớ về khu rừng nhỏ giữa núi non Cao Bằng này.
