Vườn quốc gia Phia Oắc – Phia Đén – “nóc nhà” xanh của miền Tây Cao Bằng
Ở miền Tây Cao Bằng có một vùng núi mà khí hậu mát lạnh quanh năm, mây mù giăng trên những cánh rừng rêu cổ tích, mùa đông có khi băng giá phủ trắng cành cây. Người Pháp từng chọn nơi đây làm khu nghỉ dưỡng từ đầu thế kỷ XX. Ngày nay, vùng núi ấy là Vườn quốc gia Phia Oắc – Phia Đén, nơi lưu giữ những cánh rừng nguyên sinh quý hiếm và là điểm đến hấp dẫn bậc nhất cho những ai yêu thiên nhiên.
Vườn quốc gia ở đâu?
Vườn quốc gia Phia Oắc – Phia Đén nằm trên địa bàn huyện Nguyên Bình cũ, trung tâm là xã Thành Công. Từ tháng 7/2025, xã Thành Công mới được hình thành từ hai xã Quang Thành và Thành Công.
Vườn quốc gia cách trung tâm thành phố Cao Bằng khoảng 73km, nằm trong hệ thống Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Non nước Cao Bằng.
Từ khu nghỉ dưỡng của người Pháp đến vườn quốc gia
Vùng núi Phia Oắc – Phia Đén từng là khu nghỉ dưỡng do người Pháp tìm ra và xây dựng từ đầu thế kỷ XX. Ngày nay, du khách vẫn có thể bắt gặp những phế tích biệt thự cổ rải rác giữa rừng thông.
Ngày 11/1/2018, Vườn quốc gia Phia Oắc – Phia Đén được thành lập trên cơ sở toàn bộ diện tích Khu bảo tồn thiên nhiên trước đây. Vườn được xếp vào nhóm IUCN loại II (vườn quốc gia).
Quy mô và địa hình
Vườn quốc gia có tổng diện tích tự nhiên 10.593,5ha, trong đó có 8.146,6ha rừng tự nhiên. Phần lớn diện tích nằm ở độ cao từ 700 đến 1.950m.
Nơi đây có nhiều đỉnh núi cao trên 1.000m:
- Phia Oắc: khoảng 1.931m, đỉnh núi cao thứ hai của Cao Bằng và là đỉnh cao nhất của cánh cung Ngân Sơn – Yên Lạc.
- Niot Ti: 1.574m.
- Tam Loang: 1.446m.
- Phia Đén: 1.391m.
- Ki Doan: 1.165m.
Phia Oắc và Phia Đén là hai đỉnh núi nổi bật nhất, cũng là tên gọi của vườn quốc gia. Phia Oắc được ví như “nóc nhà” phía Tây của tỉnh Cao Bằng.
Kho báu đa dạng sinh học
Phia Oắc – Phia Đén được đánh giá là nơi có tính đa dạng sinh học cao, với những diện tích rừng nguyên sinh mang đặc tính sinh thái rừng rêu còn sót lại hiếm hoi ở Cao Bằng.
Các nhà khoa học đã xác định tại đây có 78 loài thực vật có nguy cơ bị tuyệt chủng, thuộc 34 họ. Vườn quốc gia cũng là kho tài nguyên cây thuốc phong phú.
Rừng rêu – khu rừng cổ tích
Càng lên cao, cây cối càng thấp dần và rêu càng dày, phủ kín thân cây, cành cây. Đây là kiểu “rừng lùn”, “rừng rêu” đặc trưng của vùng núi cao. Trong sương mù, những cánh rừng rêu trông huyền ảo như bước ra từ truyện cổ tích.
Bốn mùa ở Phia Oắc – Phia Đén
Mùa đông (tháng 12 – tháng 2): Mùa của biển mây và băng giá. Vào những đợt rét đậm, rét hại, băng có thể xuất hiện trên đỉnh Phia Oắc, bám kín cành cây. Mùa mây kéo dài từ tháng 12 đến tháng 3, đặc biệt tháng 2 có những luồng mây dày sà xuống khu rừng vào sáng sớm hoặc hoàng hôn.
Mùa xuân: Rừng đâm chồi, hoa nở rộ, những triền núi trắng hoa trẩu dọc tuyến đường Nguyên Bình.
Mùa hè: Thời tiết mát mẻ, trời xanh, mây trắng, là nơi trốn nóng lý tưởng. Đây cũng là mùa vườn cẩm tú cầu ở Kolia nở rộ.
Mùa thu: Trời trong, nắng nhẹ, thích hợp săn mây và ngắm cảnh.
Trải nghiệm gì ở Phia Oắc – Phia Đén?
Chinh phục đỉnh Phia Oắc
Từ chân núi, bạn có thể đi xe máy hoặc ô tô khoảng 5km để lên đỉnh. Trên đỉnh hiện có trạm phát sóng của Đài Tiếng nói Việt Nam. Hãy lên từ sáng sớm để săn mây, ngắm bình minh, hoặc ở lại chiều muộn ngắm hoàng hôn.
Dạo rừng rêu
Dừng xe ở một đoạn rừng rêu trên đường lên đỉnh, đi bộ vài phút để cảm nhận sự tĩnh lặng và không khí ẩm mát của rừng nguyên sinh.
Khám phá dấu tích thời Pháp
- Biệt thự đỏ Phia Đén: phế tích biệt thự hai tầng tường đá giữa rừng thông.
- Miếu Vọng Tiên Cung: ngôi miếu cổ xây năm 1939, gắn với truyền thuyết tiên nữ.
Trải nghiệm văn hóa và nghỉ dưỡng
- Kolia Organic Farm: đồi chè hữu cơ đầu tiên của Cao Bằng, vườn cẩm tú cầu, khu cắm trại.
- Rừng trúc Bản Phường: rừng trúc sào xanh mướt trên độ cao hơn 1.000m.
- Làng du lịch cộng đồng Hoài Khao: làng của người Dao Tiền với nhà mái ngói âm dương, nghề in hoa văn sáp ong, chạm bạc.
- Khu du lịch cộng đồng Quang Thượng: điểm lưu trú giữa vùng núi.
Check-in những góc đẹp
- Cây trẩu đẹp: điểm chụp ảnh mùa hoa trẩu tháng 3–4.
- Hòn Đá Sống Ảo và đồi cỏ Phan Thanh: thảo nguyên xanh và tảng đá giữa đồi cỏ.
- Miếu Cô Bé Then: ngôi miếu cổ linh thiêng giữa rừng núi.
Gợi ý lịch trình 2 ngày 1 đêm
Ngày 1: Từ thành phố Cao Bằng đi Nguyên Bình. Ghé rừng trúc Bản Phường, Biệt thự đỏ, Miếu Vọng Tiên Cung. Chiều về Kolia Organic Farm dạo đồi chè, nghỉ đêm.
Ngày 2: Dậy sớm lên đỉnh Phia Oắc săn mây, dạo rừng rêu. Trưa ăn tại Kolia, chiều ghé làng Hoài Khao hoặc đồi cỏ Phan Thanh trước khi về.
Lưu ý khi tham quan
- Giữ ấm: Nhiệt độ trên núi thấp hơn nhiều so với dưới thành phố. Mùa đông cần áo phao, găng tay, mũ len.
- Đi đường núi cẩn thận: Đường nhiều khúc cua, sương mù dày. Đi chậm, bật đèn, bấm còi ở khúc cua. Khi có băng, mặt đường rất trơn.
- Bảo vệ rừng đặc dụng: Không bẻ cây, bóc rêu, hái cây thuốc hay săn bắt động vật. Không đốt lửa bừa bãi.
- Tuân thủ quy định của Ban quản lý vườn quốc gia và các khu vực hạn chế.
- Mang rác về, giữ gìn rừng nguyên sinh.
- Theo dõi thời tiết trước khi đi, đặc biệt mùa mưa và mùa rét đậm.
Lời kết
Vườn quốc gia Phia Oắc – Phia Đén không chỉ là một khu rừng được bảo vệ. Đó là nơi lưu giữ những cánh rừng rêu cổ tích, những đỉnh núi ngập mây, dấu tích một thời người Pháp và bản sắc văn hóa của người Dao, người Tày. Đến đây, bạn sẽ được thở chậm lại giữa thiên nhiên, và hiểu vì sao người ta gọi nơi này là “nóc nhà” xanh của miền Tây Cao Bằng.
